Banknot polimerowy – co to jest i czym różni się od papierowego?

Banknot polimerowy to środek płatniczy wykonany z elastycznego tworzywa sztucznego, a nie z papieru. W Polsce pierwszym takim banknotem był kolekcjonerski nominał 20 zł z 2014 roku, upamiętniający 100. rocznicę utworzenia Legionów Polskich. Taki pieniądz wyróżnia się przede wszystkim większą trwałością i innym zestawem zabezpieczeń. Sprawdź, czym dokładnie różni się od klasycznego banknotu papierowego.

Czym jest banknot polimerowy?

Banknot polimerowy to znak pieniężny wydrukowany na cienkiej, elastycznej folii z tworzywa sztucznego. W odróżnieniu od klasycznego papieru celulozowego czy bawełnianego, podłoże syntetyczne lepiej znosi zginanie, przypadkowe pranie oraz kontakt z wilgocią. Najczęściej wykorzystuje się w tym celu orientowany dwuosiowo polipropylen, który po zadrukowaniu i naniesieniu zabezpieczeń zachowuje przezroczyste fragmenty. W Polsce banknoty obiegowe nadal produkuje się na papierze, a polimerowy nominał 20 zł z 2014 roku ma charakter kolekcjonerski.

Czym różni się banknot polimerowy od papierowego?

Różnica zaczyna się od samego podłoża. Papier banknotowy wytwarza się z włókien bawełnianych lub lnianych, natomiast polimer to gładka folia, do której farba przywiera w inny sposób. Dzięki temu banknoty z tworzywa są cieńsze, sztywniejsze i mniej podatne na wchłanianie potu, tłuszczu czy wilgoci. Ich powierzchnia nie chłonie brudu tak szybko, a po zwilżeniu nie rozmięka. Z tego powodu znacznie dłużej pozostają czytelne w codziennym obiegu.

Porównanie najważniejszych właściwości obu rodzajów pieniędzy wygląda następująco:

W praktyce oznacza to, że pieniądz polimerowy sprawdza się w klimacie gorącym i wilgotnym, ale wymaga innych maszyn i innej technologii produkcji.

Jakie zabezpieczenia ma banknot polimerowy?

Banknoty z tworzywa sztucznego zawierają kilka warstw zabezpieczeń, które trudno podrobić bez specjalistycznego parku maszynowego. Część z nich wykorzystuje światło, inne mikrodruk, a jeszcze inne druk wypukły. W polskim banknocie kolekcjonerskim znalazły się rozwiązania typowe dla pieniądza polimerowego oraz elementy znane z papieru.

Przezroczyste okienka i hologramy

Najbardziej rozpoznawalnym elementem jest przezroczyste okienko. To wolny od farby fragment folii, w którym umieszcza się holograficzny obraz lub grafikę. W banknocie 20 zł z okazji 100. rocznicy utworzenia Legionów Polskich w okienku znalazł się hologram przedstawiający Belweder. Dzięki takiemu rozwiązaniu podrobienie banknotu na zwykłej drukarce staje się bardzo utrudnione.

Elementy zmienne optycznie i mikrodruki

Kolejne zabezpieczenia to farba zmienna optycznie oraz metaliczne elementy wkomponowane w grafikę. Roślinny motyw zmienia kolor w zależności od kąta patrzenia, a niebieski metaliczny fragment wyróżnia się na tle reszty wzoru. Dodatkowo na powierzchni znajdują się mikrodruki oraz numeracja typograficzna, widoczne dopiero przy dużym powiększeniu.

Jak powstał pierwszy polski banknot polimerowy?

Pierwszym polskim banknotem na podłożu polimerowym został kolekcjonerski nominał 20 zł, wprowadzony do obiegu 5 sierpnia 2014 roku. Narodowy Bank Polski wyemitował go w setną rocznicę utworzenia Legionów Polskich. Nakład wyniósł do 50 000 sztuk, a produkcję powierzono Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Projekt przygotował Andrzej Heidrich jeszcze przed denominacją, pierwotnie z myślą o druku na papierze.

Banknot upamiętniający 100. rocznicę utworzenia Legionów Polskich jest pierwszym wyemitowanym przez NBP banknotem polimerowym.

Jak wyglądał projekt?

Na stronie przedniej znalazł się portret Marszałka Józefa Piłsudskiego. Stronę odwrotną ozdobiły wizerunki Krzyża Wielkiego Orderu Virtuti Militari z gwiazdą, odznaki I Brygady Legionów Polskich oraz orzełka legionowego. Całość uzupełnia holograficzny wizerunek Belwederu, roślinny element graficzny zmieniający kolor oraz metaliczny detal w kolorze niebieskim. Projekt był gotowy wiele lat wcześniej, ale dopiero rozwój technologii polimerowej umożliwił jego realizację na nowym podłożu.

Jak przebiegała produkcja?

Produkcja wymagała połączenia technik typowych dla folii polimerowej z doświadczeniem w druku papierowym. PWPW S.A. musiała przenieść projekt przygotowany pod papier na elastyczne tworzywo, co wymagało zmiany sposobu nanoszenia farb i zabezpieczeń. W styczniu 2013 roku wytwórnia uzyskała certyfikat Guardian Printer Accreditation, potwierdzający spełnienie wymagań w zakresie parku maszynowego oraz procesów produkcyjnych. Na świecie jedynie kilkanaście firm może pochwalić się takim potwierdzeniem.

Co zawierały zabezpieczenia?

Banknot łączył cechy pieniędzy polimerowych i papierowych. Zastosowano w nim druk stalorytniczy, mikrodruki, numerację typograficzną, a jednocześnie przezroczyste okienko z hologramem i farbę zmieniającą barwę. Dzięki temu kolekcjonerska dwudziestozłotówka pozwoliła sprawdzić technologię, która w innych krajach jest już standardem.

Gdzie na świecie stosuje się banknoty polimerowe?

Banknoty polimerowe sprawdzają się przede wszystkim w krajach o gorącym i wilgotnym klimacie, gdzie papier szybciej ulega zniszczeniu. W Europie przykładem jest Wielka Brytania – Bank Anglii wprowadził polimerowy nominał 5 funtów 13 września 2016 roku. Na jego awersie umieszczono królową Elżbietę II, a na rewersie Winstona Churchilla, Pałac Westminsterski oraz medal Nagrody Nobla z 1953 roku. Banknot ma wymiary 125 x 65 mm i jest o 15 procent mniejszy od wcześniejszego papierowego odpowiednika.

Papierowe pięciofuntówki pozostały w obiegu do 5 maja 2017 roku, a później można je było wymieniać tylko w oddziałach Bank of England. Polimerowa wersja otrzymała przezroczyste okienko z portretem królowej oraz hologram z labiryntem w Blenheim Palace, miejscu urodzenia Churchilla. Pod portretem władczyni umieszczono też mikronapis widoczny dopiero pod mikroskopem. W 2026 roku kolejne banki centralne decydują się na emisję pieniędzy z tworzywa.

Wśród państw i terytoriów, które w ostatnim czasie wprowadziły lub zapowiedziały polimerowe serie, znajdują się:

• Falklandy,
• Samoa,
• Fidżi,
• Oman,
• Wyspa Świętej Heleny.