Awers – co to jest i jak rozpoznać tę stronę monety?

Awers to przednia, główna strona monety, nazywana też stroną prawą lub oficjalną. Znajdziesz na niej najczęściej godło, nazwę państwa, portret władcy albo inny symbol emitenta. W tym artykule wyjaśniamy, jak odróżnić ją od rewersu oraz na co zwracać uwagę przy monetach polskich i euro.

Czym jest przednia strona monety?

Pojęcie awersu wywodzi się z łacińskiego słowa adversus, które tłumaczy się jako „zwrócony w przód”. W numizmatyce to właśnie on oznacza stronę przednią, zwaną też stroną prawą, w odróżnieniu od rewersu – strony tylnej, zwanej lewą. Oba terminy odnoszą się wyłącznie do zdobionych przedmiotów płaskich, do których masz swobodny dostęp z dwóch powierzchni.

W polskiej terminologii numizmatycznej pojęcia awers i rewers stosuje się zasadniczo do monet. Wobec pieniędzy papierowych poprawniejsze są określenia strona przednia i strona tylna banknotu, choć w praktyce bywa używane również nazewnictwo monetarne. To rozróżnienie pomaga uniknąć nieporozumień przy opisywaniu eksponatów kolekcjonerskich.

Jak rozpoznać główną stronę na polskich monetach?

Według informacji Narodowego Banku Polskiego strona oficjalna polskich monet zawiera wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej, oznaczenie roku emisji oraz napis RZECZPOSPOLITA POLSKA. To najbardziej praktyczna wskazówka – jeśli widzisz orła w koronie, patrzysz właśnie na główną stronę monety.

Na polskich złotówkach główna strona monety to ta z orłem w koronie, rokiem emisji i napisem RZECZPOSPOLITA POLSKA.

W polskiej tradycji numizmatycznej do elementów potwierdzających podstawę prawną wybicia monety zaliczano również:

• portret panującego,
• imię panującego,
• herb państwa,
• nazwę państwa,
• początek legendy.

Nominał zwykle znajduje się po stronie odwrotnej, ale nie jest to sztywna reguła. Zdarzały się akty prawne z okresu międzywojennego i powojennego, w których za stronę główną uznawano stronę z nominałem, a za stronę odwrotną – stronę z orłem. To jedna z przyczyn częstych pomyłek w języku potocznym.

Co różni stronę przednią od strony tylnej?

Strona przednia pełni funkcję oficjalną i jest zwykle bardziej powtarzalna w obrębie serii monet danego emitenta. Strona tylna bywa natomiast znacznie bardziej zróżnicowana graficznie dla każdego nominału, nawet u tego samego emitenta.

Co zawiera strona odwrotna?

Rewers to strona uzupełniająca, na której można znaleźć:

• nominał,
• motywy graficzne,
• symbole narodowe,
• informacje o okolicznościach wybicia monety,
• próbę złota w przypadku monet bulionowych.

Dzięki temu rewersy często przypominają miniaturowe dzieła sztuki, co ma znaczenie dla kolekcjonerów monet okolicznościowych.

Dlaczego nominał bywa mylący?

Dla wielu osób strona z nominałem wydaje się najważniejsza, dlatego potocznie bywa nazywana awersem. Jest to nieporozumienie. To oznaczenie wartości jest zwykle umieszczane po stronie odwrotnej, choć może się również znaleźć na stronie głównej. W polskich monetach obiegowych najprostszym punktem odniesienia pozostaje orzeł.

Stąd też przy losowaniu pada pytanie „orzeł czy reszka?”. Orzeł lub orzełek leży na stronie głównej i bywa jej synonimem, a reszka jest synonimem strony odwrotnej.

Jak wygląda strona narodowa w monetach euro?

W przypadku monet euro można mówić o pewnym zamieszaniu. Wszystkie kraje strefy wspólnej waluty mają identyczną stronę europejską z danym nominałem. Druga strona, nazywana narodową, różni się w zależności od państwa emisji.

Zalecenie Komisji Europejskiej z 29 września 2003 roku, opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE L Nr 264 z 15.10.2003, s. 38–39, uznaje stronę narodową za awers, a stronę europejską za rewers. Takie samo stanowisko prezentuje Narodowy Bank Polski.

W monetach euro awersem jest strona narodowa, a rewersem – strona europejska z nominałem.

Elementy budowy monety

Oprócz dwóch głównych płaszczyzn moneta ma trzecią stronę, którą określa się jako bok lub rant. Może on być gładki, ząbkowany, na przemian gładki i ząbkowany, moletowany nieregularnie lub zawierać napis. Przykładem napisu na boku są monety o nominale 50 zł z serii Skarby Stanisława Augusta.

Przy opisie strony głównej i odwrotnej pomocna jest znajomość kilku dodatkowych pojęć:

Krawędź natomiast oddziela bok od strony przedniej i tylnej. Dzięki temu wszystkie elementy monety mają swoje jasno określone położenie, co ułatwia rzetelny opis numizmatyczny.